## مقدمه
ارث یکی از مهمترین موضوعات حقوقی پس از فوت هر فرد است که هم جنبه شرعی دارد و هم در قانون مدنی ایران بهصورت دقیق تنظیم شده است. در سال ۱۴۰۶ نیز قواعد کلی ارث تغییر اساسی نکرده اما رویههای اجرایی، مالیات بر ارث و فرآیندهای اداری مانند انحصار وراثت نسبت به سالهای قبل شفافتر و الکترونیکیتر شدهاند. بسیاری از اختلافات خانوادگی پس از فوت، ناشی از ناآگاهی نسبت به سهمالارث قانونی هر وارث است. در این مقاله جامع به بررسی کامل نحوه تقسیم ارث، سهم زن و مرد، ارث فرزندان، مراحل دریافت گواهی انحصار وراثت، مالیات بر ارث و نکات کاربردی میپردازیم.
ارث بهمحض فوت شخص ایجاد میشود و اموال، دیون و تعهدات او در قالب «ترکه» باقی میماند. قبل از تقسیم، ابتدا باید بدهیهای متوفی، هزینه کفنودفن و وصایای معتبر تا سقف یکسوم اجرا شود و سپس باقیمانده بین وراث تقسیم گردد. این ترتیب قانونی بسیار مهم است زیرا برخی تصور میکنند ابتدا تقسیم انجام میشود و سپس بدهی پرداخت میشود؛ در حالی که قانون برعکس آن را مقرر کرده است.
## طبقات ارث در قانون مدنی ایران
وراث قانونی در سه طبقه قرار میگیرند و تا زمانی که از طبقه مقدم وارثی وجود دارد، نوبت به طبقه بعدی نمیرسد.
### طبقه اول
- پدر و مادر
- فرزندان
- نوهها (در صورت فوت فرزند)
اگر حتی یک نفر از طبقه اول زنده باشد، طبقه دوم و سوم ارث نمیبرند.
### طبقه دوم
- اجداد
- برادر و خواهر
- فرزندان برادر و خواهر
### طبقه سوم
- عمو، عمه، دایی، خاله و فرزندان آنها
## سهمالارث زن و شوهر در ۱۴۰۶
یکی از پرتکرارترین سوالات این است که سهم همسر از ارث چقدر است؟
- اگر مرد فوت کند و فرزند داشته باشد: زن یکهشتم از کل اموال منقول و قیمت اموال غیرمنقول را میبرد.
- اگر مرد فوت کند و فرزند نداشته باشد: زن یکچهارم ارث میبرد.
- اگر زن فوت کند و فرزند داشته باشد: شوهر یکچهارم میبرد.
- اگر زن فوت کند و فرزند نداشته باشد: شوهر نصف ارث را میبرد.
نکته مهم: در سالهای اخیر امکان مطالبه قیمت اموال غیرمنقول برای زن تثبیت شده و اختلافات سابق تا حد زیادی کاهش یافته است.
## سهم فرزندان
اگر چند فرزند وجود داشته باشد:
- سهم پسر دو برابر دختر است.
این قاعده بر اساس مقررات شرعی در قانون مدنی درج شده است.
مثال کاربردی:
اگر متوفی ۳۰۰ میلیون تومان دارایی داشته باشد و دو پسر و یک دختر داشته باشد:
مجموع سهمها = ۲ + ۲ + ۱ = ۵ سهم
هر سهم = ۶۰ میلیون
هر پسر = ۱۲۰ میلیون
دختر = ۶۰ میلیون
## مراحل دریافت گواهی انحصار وراثت در ۱۴۰۶
۱. ثبت درخواست در شورای حل اختلاف
۲. ارائه گواهی فوت
۳. ارائه شناسنامه و کارت ملی وراث
۴. استشهادیه محضری
۵. انتشار آگهی در صورت لزوم
۶. صدور گواهی انحصار وراثت
مدت زمان معمول: ۲۰ تا ۴۵ روز
## مالیات بر ارث ۱۴۰۶
مالیات بر ارث بر اساس درجه خویشاوندی متفاوت است:
- طبقه اول: کمترین نرخ
- طبقه دوم: بیشتر
- طبقه سوم: بیشترین نرخ
داراییهایی مثل ملک، خودرو، سپرده بانکی و سهام مشمول مالیات هستند. بدون پرداخت مالیات، انتقال رسمی سند امکانپذیر نیست.
## آیا میتوان قبل از تقسیم ارث، ملک را فروخت؟
خیر. ابتدا باید گواهی انحصار وراثت صادر شود و همه وراث رضایت دهند.
## ارث در صورت وجود وصیت
اگر وصیتنامه رسمی وجود داشته باشد:
- تا یکسوم اموال قابل اجراست
- بیش از یکسوم نیاز به رضایت وراث دارد
## اختلاف در تقسیم ارث
در صورت اختلاف:
- دادخواست تقسیم ترکه
- تعیین مدیر ترکه
- افراز ملک مشاع
## نکات مهم عملی
- بدهی متوفی مقدم بر تقسیم است
- وراث میتوانند ترکه را قبول یا رد کنند
- در صورت وجود صغیر، تقسیم با نظارت دادگاه انجام میشود
## نتیجهگیری
ارث در سال ۱۴۰۶ همچنان بر اساس قانون مدنی اجرا میشود اما فرآیندهای اداری سادهتر شدهاند. آگاهی از سهمالارث قانونی، مراحل انحصار وراثت و مالیات، از بروز اختلافات خانوادگی جلوگیری میکند. پیش از هر اقدام حقوقی، با وکیل متخصص امور ارث مشورت نمایید.